معماری پارسی را می توان نخستین سبک رایج معماری در تاریخ معماری ایران دانست که از نام قوم پارس برگرفته شده است. این سبک با شروع حکومت هخامنشیان آغاز و تا زمان حمله یونان به ایران ساختار معماری سلطنتی ایران را تشکیل داده است. ما در این مقاله در آرت نوو می خواهیم شما را با سبک معماری پارسی، تاریخچه و خصوصیات آن آشنا کنیم، سپس به بررسی و معرفی چند بنای معروف در این سبک می پردازیم.
تاریخچه معماری پارسی
دولت مادر در سال 550 قبل از میلاد منقرض و جزء دولت پارس شد. دولت پارس بر قسمت بزرگی از نواحی شرق هندوستان و آسیای مرکزی تا ممالک شمال آفریقا و تمام بالکان فرمانروایی می کرده است. از مادها و پارس ها نیز آثاری در شمال غرب ایران دیده شده است.
در این سبک می توان شیوه های مختلف نشعت گرفته از فرهنگ های مختلف را در معماری ایران مشاهده کرد. بسیاری از معماران، معماری این دوره را معماری تلفیقی میدانند. اما در حقیقت معماری پارسی ترکیب هوشمندانه ای از معماری گسترده ای است. که در زمان هخامنشیان تحت سلطه خود داشت.
نکته: در این دوران قلمرو ایران از هندوستان شرقی تا آفریقای شمالی گسترده شده بود و برای بقای این قلمرو, برپا کردن مقر حکومتی بوده که این قلمرو را محترم بشمارند. به همین جهت معماری که در تخت جمشید میبینیم تلفیقی از معماری پارسی با دیگر سبک ها است.
خصوصیات و ویژگی های سبک معماری پارسی
- از خصوصیات بازر معماری این سبک استفاده از سنگ های تراش خورده است.
- در این سبک بناها با بکارگیری سنگ ها و متریال های بسیار با کیفیت و مرغوب ساخته می شد.
- در معماری پارسی پی بنا با استفاده از سنگریزه و سنگ لاشه (بر روی سکو) ساخته می شد.
- در سبک پارسی ستون ها در فاصله نسبتا دور از همدیگر قرار میگرفتند. همچنین ارتفاع ستون ها چشمگیر و آرایش سر ستون ها با جزئیات بالا بود.
- تیر ریزی سقف به وسیله ی چوب های تراشیده شده و سخت
- آرایش دیواره های اطراف پلکانهای کوتاه و مالرو با نقشهای برجسته و کنگره های زیبا و متناسب.
- دیوارهای داخلی جداکنده از خشت خام ساخته شده و جهت آرایش داخلی و خارجی آن از کارشی لعابدار استفاده می شد.
- در معماری پارسی برای ساختمان ها سایبان و آفتابگیر با توجه به نیاز در نظر گرفته می شد.
- طراحی و اجرای کف بنا با بهترین مصالح بوم آورد آن زمان
- در این سبک طراحی سقف تخت همراه با تیر و ستون از اجزای اصلی بنا بوده است.
هخامنشیان
بنیاد شیوه پارسی از همان بناهای ساده که در مناطق غرب و شمال غرب و دیگر مناطق بوده, گرفته شده است. اما مسئله تازه ای که با قدرت گرفتن حکومت پارس ها اتفاق می افتد، همکاری هنرمندان مختلف از سرزمینهای گوناگون است. بدیهی است کشوری با بزرگی ایران دوره هخامنشی با سرزمینهای مختلف زیر سلطه خود این کار را باید انجام دهد.
مهراز (معماری)
- بهره گیری از شیوه اُراتو در طرح فضاهای راستگوشه، تالار های ستوندار و کلاوه ها.
- ساختن ساختمان بر روی سکوها و تختگاه.
- درونگرایی (به ویژه در تخت جمشید و شوش).
- ارتباط دادن بخشهای فرعی (همچون آشپزخانه) با راههای پنهانی به ساختمان اصلی.
- ساخت سایبان و آفتابگیر در جاهای ضروری.
- زیبا سازی پیرامون ساختمان ها.
نیارش (اجرا)
- اجرای سقف به وسیله ی تخت چوب های شیبدار با تیر ریزی عمودی بر روی هم
- اجرای دیوار های جدا کننده خشتی
- استفاده از بهترین سنگ های منظم و تراش خورده
- پی سازی ساختمان با استفاده از سنگ لاشه و گاورس
- نماسازی بیرونی ساختمان با سنگ تراش و نماسازی درونی با کاشی های لعابدار
- پرداخت کف با بهترین متریال ها
آرایه (طراحی در معماری پارسی)
- استفاده از پایه ستون و سر ستون در این سبک مشهود است. (همراه با آرایش سرستون ها با مقیاسی که برای تیرچه ها متناسب باشد)
- آرایش درگاه ها و سردر ها با بهره گیری از زغره ها و پتگانه ها
- طراحی فضاهای درونی با استفاده از کاشی های لعابدار
- آرایش تارمی پلکان های کوتاه و مالرو با نقش های برجسته
استفاده از قریینه سازی در معماری پارسی
استفاده از جفت و قرینگی در ساختمان های مذهبی در دوران هخامنشی بسیار مشهود است. این نوع طراحی دید انسان را به یک نقطعه متمرکز می کند و در طراحی مهرابه ها نمونه هایی از آن را می توان مشاهده کرد.
نکته: متضاد این طراحی یعنی پادجفت (ناقرینگی) را می توانید در خانه ها و کاخ های این دوران مشاهده کنید.
مهم ترین آثار معماری دوره پارسی کدام است؟
1. مجموعه باستانی نقش رستم
آثار معماری نقش رستم در برگیرنده استودان های کنده شده بر دیواره کوه و کعبه زرتشت است. کعبه زرتشت بنای سنگی چهارگوش و پله دار در محوطه نقش رستم در کنار روستای زنگی آباد شهرستان مرودشت استان فارس. در ساختمان کعبه زرتشت، از کلاوه های کردی الگو گرفته است. بخشی از کاربرد های حدسی بنای کعبه زرتشت، آرامگاه موقت تا پوسیده شدن اجساد، جایگاه آتش (آتشگاه) جایگاه نگهداری اوراق کتاب اوستا و کتب دینی است، که در زیر آن سرداب وجود داشته است.
2. باغ سلطنتی پاسارگاد
باغ سلطنتی پاسارگاد (اولین کانون شاهنشاهی هخامنشیان)، در استان فارس و شهرستان پاسارگاد مجموعه ی از ساختمان های باقیمانده از دوران هخامنشی باقیمانده است. این مجموعه شامل موارد زیر است:
- باغ سلطنتی
- دروازه اصلی
- تالار بارعام
- کاخ اختصاصی کوروش
- آرامگاه کوروش
- برج کمبوجیه یا زندان سلیمان
3. مجموعه کاخ های تخت جمشید
تخت جمشید (پرسپولیس، پرسه‌پلیس) مجتمع شامل تالار های اجتماعات و پذیرایی، بناهای اداری و تشریفاتی، کاخ های مسکونی، ساختمانهای نگهبانی و خدماتی، حیاط ها و ایوان های مربوط به هر بخش است.
مجموعه ی باستانی تخت جمشید را می توان به عنوان بزرگترین بنای معماری سنگی در ایران دانست. ورودی این مجموعه دو پلکان از دو طرف است. ارتفاع پله های تخت جمشید بسیار کم و از سنگ های بزرگ تراشیده شده اند.
بعد از ورودی و پله ها، به سر در بزرگی می رسیم که ورودی قصر خشایار شاه است. این سر در به دروازه ملل نیز معروف است.
بناهای مجموعه تخت جمشید شامل:
- پلکان بزرگ ورودی
- دروازه ملل، آپادانا
- تالار صد ستون
- کاخ مرکزی یا شورا یا سه دری
- کاخ تچر داریوش
- کاخ هدیش خشایار شا
- کاخ اردشیر سوم
- خزانه شاهی و… .
مهم ترین ویژگی های بنا:
- درون گرایی و ساخت بنا بروی سکو.
- نقوش سمبلیک و مذهبی.
- تداوم فرهنگ و هنر ملت های زیر سلطه در معماری هخامنشی.
4. کاخ آپادانا (آپادانه) در شوش
کاخ آپادانا (آپادانه) در شمال مجموعه واقع شده است. و طرح این کاخ، بنایی کوشک مانند با سه ایوان ستوندار در سه جبهه شمالی، شرقی به غربی آن است. قصر هخامنشی در شوش پیش درآمدی بود برای احداث مجموعه سلطنتی در تخت جمشید که به احتمال قوی به دست همان استادکاران شروع شده است. از نظر هنری مهم ترین یافته آپادانای شوش دو حاشیه از آجرهای لعابدار براق حاشیه شیران و گارد جاویدان ( در موزه لوور پاریس) هستند.
آرت نوو
هدف گروه آرت نوو در این مقاله آشنایی مخاطبان با سبک معماری پارسی، تاریخچه و ویژگی‌های آن بود. گروه آرت نوو با ۱۲ سال سابقه درخشان، پیشرو در طراحی و ساخت ویلاهای لوکس و مدرن در تهران و سراسر کشور است. تیم متخصص آرت نوو با تضمین کیفیت، خدمات نقشه‌کشی و طراحی پلان باغ و ویلای شما را ارائه می‌دهد. برای دریافت مشاوره و خدمات طراحی، با آرت نوو تماس بگیرید.
منابع: ویکی پدیا فارسی
مطالب پیشنهادی »
عالی ، امیدوارم هویت و اصالت ایرانی رو بیشتر در ساختمان ها ببینیم
واقعا باعث افتخاره ، خیلی لذت بردم.